Recursos Educativos

Alternativas aos exames tradicionais

Son moitos os expertos e membros da comunidade educativa que defenden que o sistema tradicional de avaliación só pon a proba a memoria dos alumnos, polo que non fomenta unha aprendizaxe profunda. Por iso, cada vez xorden máis alternativas aos exames tradicionais, como poden ser as dianas de autoavaliación ou os exames cooperativos. A continuación explicamos en que consisten.

Que é?
“Apuntádevos o exame na axenda!”, lembra o profesor. A partir de aí, comezan un par de semanas nas que os alumnos compartirán apuntamentos, esquemas e anotacións e dedicarán moitas horas para memorizar todo o impartido en clase. Chega o día do exame: a tensión e o medo flotan no ambiente e, á orde do profesor, comeza a proba. Nuns días terán a súa nota.              

 

Esta situación podería ser unha representación do sistema tradicional de exames que leva a cabo na maioría das aulas españolas. Con todo, coa popularización de novas metodoloxías de aprendizaxe, son moitos os expertos que defenden que tamén son necesarias outras formas de avaliación. Un exemplo é o británico Richard Gerver, conferenciante, asesor do goberno británico en materia educativa e autor de múltiples libros que avogan pola renovación do sistema educativo. É, tamén, un defensor do modelo que teñen en países como Finlandia: “non educan aos nenos para pasar exames, senón que se centran no desenvolvemento de toda a nenez, todo o relacionado co cerebro, o corazón...”.

E o seu exemplo non é o único. A nivel nacional, por exemplo, destaca a voz de Pablo Poó, profesor de Lingua e Literatura que tamén escribiu varios libros nos que defende que hai mellores formas de avaliar que os exames tradicionais. De feito, afirma que estes son "só un método baseado nunha ferramenta concreta do proceso de aprehensión de coñecementos do ser humano: a memoria”. Así, explica que os mecanismos cognitivos dos que gozamos como especie son variados, “nuns prevalece a memoria, noutros a capacidade de relación, noutros a de síntese, ou a de abstracción, ou a procura de información, ou a súa aplicación práctica… Todos eles, en conxunto, reflicten o éxito do proceso de ensino-aprendizaxe”.

Como consecuencia a estes novos reclamos, van nacendo alternativas ao modo tradicional de poñer a proba o coñecemento do alumnado. Algúns destes poden ser dianas de autoavaliación, exames cooperativos ou a avaliación con rúbricas.

Oportunidades en el aula
  1. Unha de alternativas máis populares aos exames tradicionais son os exames cooperativos; o método de avaliación propio da metodoloxía activa baseada no traballo cooperativo. Así, o docente divide as clases en grupos pequenos e heteroxéneos e cada un dos seus membros é identificado cun número. Durante a proba, o grupo debate, axúdase entre si, intercambia opinións e argumentos co fin de chegar a un consenso e completar as preguntas. Ao final, o profesor escolle ao azar un único exame do grupo e a nota que recibe é asignada a todos eles. Por esta razón, esíxelles traballar o mellor posible como equipo durante a proba, xa que a nota de todos depende dos seus compañeiros.
  2. As rúbricas, doutra banda, son unha ferramenta que permite que os propios estudantes coñezan os seus erros mediante a autoavaliación, que segue uns criterios marcados polos profesores. Deste xeito, serven como unha guía ao alumnado facéndolle partícipe da súa propia aprendizaxe e o nivel que se espera que alcance.
  3. Outra opción para avaliar, e ademais, facer que a aprendizaxe do alumno sexa máis consciente, son as dianas de autoavaliación. Trátase dun sistema de avaliación visual no que se debuxa unha diana con círculos concéntricos que varían o seu tamaño. Á súa vez, estes divídense por liñas rectas creando porcións: cada unha representa un aspecto concreto a avaliar e vanse coloreando cando os resultados son positivos. Por tanto, canta máis superficie teña cor, maior é o éxito obtido.
  4. Por último, os exames realizados a través de aplicacións dixitais ou web poden ser unha experiencia diferente para o profesor e alumnado. Son outra forma de enfrontarse á proba e pode resultarlles mesmo divertido porque se inclúe o uso da tecnoloxía na aprendizaxe. Algunhas aplicacións destacadas son GoogleForms, CoRubrics, QuestionPro, Socrative, Peergrade, Plickers ou QuizStar. Tras a proba, estas ferramentas elaboran gráficos e estatísticas cos resultados, para que non só poida ter o docente unha nota de cada alumno, senón tamén unha visión xeral de toda a proba.
Aplicación

Na práctica, son moitos os centros que xa apostan por estas e outras alternativas no seu obxectivo de que os estudantes gocen dunha aprendizaxe máis significativa e que lles acompañe ao longo da súa vida. Por tanto, tamén son abundantes os exemplos, que adoitan coincidir con centros que apostan polas metodoloxías activas.

Un deles é o colexio público Trabenco, en Leganés (Madrid): un centro de Infantil e Primaria no que o tempo non se organiza en materias senón que teñen un método propio que non se rexe nin por exames, nin libros de texto, nin deberes. E, como traballan entón? Con proxectos transversais. Escollen un tema para tratar, como pode ser un país e a través del, tratan contido de Xeografía, Música, Ciencias Naturais… Pero, o interesante é que non existen as notas. Ao final do cuadrimestre, os profesores elaboran un informe cualitativo sobre os coñecementos e capacidades que adquiriron os estudantes.

Outro exemplo é o colexio Hispano Inglés de Santa Cruz de Tenerife. Nel realizan exames cooperativos, e impleméntano ata en 2º de Bacharelato. E tras a súa implantación, apreciaron beneficios como: a adquisición dunha responsabilidade grupal, que se promova a axuda en beneficio do grupo, trabállase para un fin que non é individual senón grupal, etc.

En Bilbao, por último, no centro Begoñazpi Ikastola entenden a avaliación como “un proceso de toma de conciencia”, é dicir, defenden que os alumnos participen na súa propia avaliación, guiados polos profesores. Utilizan unha metodoloxía desenvolvida pola Universidade de Harvard, chamada o ‘ensino da compresión’. Así, os nenos se autocorrigen en función duns criterios que lles ofrece o profesor; despois é outro alumno quen lles corrixe; ao final, o docente fai as últimas observacións. O profesor sinala en que poden mellorar e ao final do curso é cando reciben unha nota numérica.