Currículo Móbil
24 Xullo 2017

Currículo Móbil

Fai algún tempo tiven unha interesante discusión sobre o uso de móbiles nas clases.

O contexto era unha reunión de profesores e os protagonistas un grupo de alumnos de entre 18 e 30 anos. Nun momento da reunión unha profesora conta preocupada un suceso que lle ocorría unhas horas antes. Nárrao da seguinte maneira: Estaba na súa clase vendo unha película que facía relación ao tema do silencio e o son, cando observa que unha das alumnas está distraída e co móbil na man. Cando se achega a ela e lle pide que se centre na película, a alumna móstrase especialmente molesta. Quéixase de que non debería chamarlle a atención en público.

Na narración que fai a profesora, describe a súa perplexidade porque pensa que llo comentou de forma ao seu xuízo discreta, con todo parece ser que a alumna non o percibe así.

O máis interesante do feito vén a continuación. A profesora en cuestión conta que a alumna dixo que estaba segura que iso xa se sabía polo resto de alumnos e estábano nese momento comentando por Whatsapp. Cando a profesora levanta a vista observa como efectivamente moitos teléfonos locen na sala. Algo que é relativamente habitual e que neste caso a deixa o suficientemente preocupada como para compartilo co equipo.

O feito é interesante xa que visibiliza a existencia dun potente currículo etéreo - currículo móbil, quíxeno titular- que é estable en todo o proceso educativo e do que -neste caso- o docente é alleo. Interésame especialmente aclarar que non se trata dun conxunto de pequenas pinceladas, matices ou variables que inflúen de forma máis ou menos puntual na construción do currículo. O que temos diante é un avultado currículo que navega polos móbiles e que non é currículo oculto -na medida que se fai visible para quen accede a el- e tampouco é explícito -xa que non foi incorporado de forma intencional á proposta didáctica por parte do docente-.

Como se sitúa o resto do equipo ante a narración desta profesora?

As respostas que tiven ocasión de escoitar exemplifican algunhas das posicións actuais do profesorado sobre o tema (os nomes son falsos):

Julia (a profesora protagonista): Estou preocupada e non sei que medida vou tomar. Quizais pedir que se deixen todos os móbiles á entrada nunha caixa.

Julián: Eu é que ás veces non se se me están atendendo a min ou están a falar co noivo.

Lucía: Bo hai moitas veces que vén moi ben. Eu ás veces dígolles que busquen información ou unha imaxe e é automático. Aínda que ás veces non sie que fan. Dinme que están a buscar información e non sei se é verdade.

Lucio: Unha chea de veces veslles que comproban cousas que explicas nos móbiles. A min corrixíronme unha chea de veces con nomes de autores, datas ou cousas polo estilo.

Paqui: Xa pero a verdade é que é algo que hai que recoñecer que está aí. Non podemos pechar os ollos a que hoxe é imposible pechar a porta e dar clase.

Paco: Eu teño un grupo de Whatsapp con eles e a verdade é que me mola. Sei moito deles e eles comparten, aínda que ás veces non sei que facer con todo iso.

Adolfo: Eu téñoo claro. A consellería de educación prohibiu o uso de móbiles. Eu non o permito por normativa e punto.

Nesta post-formulación -imposible por espazo facer o nó e desenlace-, polo menos pódense debuxar algunhas liñas de discusión sobre o tema:

Como ben demostra o suceso que explica Julia, a rede estabiliza a construción dun currículo que responde de forma autónoma aos clásicos que, cando, onde como, etc. É dicir, constrúe potentes contidos, modelos relacionales, espazos onde se desenvolve o currículo, cuestiona o concepto do espazo educativo e o é moi importante neste caso: o do papel do docente e da propia institución escolar.

Curiosamente os equipos de profesores seguen cuestionándose como integrar este fenómeno na aula. Para iso pretende utilizar estas tecnoloxías como recursos didácticos. Gran erro.

Cada vez máis vanse sumando as voces que tentan explicar que do que se trata é de cambiar a mentalidade. Non se trata de integrar cacharros ao noso modelo de ensino, senón pensar que papel debemos xogar neste novo escenario comunicativo.

Isto xera inseguridade -Julián dubidaba se estaba a ser atendido polos seus alumnos ou non-, Lucía tentaba utilizalos como ferramenta pero sen perder o control -cousa que non podía asegurar-.

Lucio constataba algo que sabemos: non somos o referente como fonte de información. As redes sociais e Internet fai moito que ocuparon ese lugar.

Paqui déixase seducir por un novo espazo educativo. Un escenario ridículo no que pechamos a porta da clase e nos petos dos trinta alumnos temos aberta a rede ao mundo.

Paco lánzase á rede e descobre ese currículo móbil. Agora queda ver como cadra co currículo explícito e tamén co seu papel como docente.

Mentres isto sucede as consellerías de educación sacan normativas que prohiben o uso do móbil nas aulas. Adolfo e outros moitos como el están encantados. Menos mal que algo así non sucedeu cando Gutenberg sacou a cultura dos mosteiros e a fíxo accesible cun sinxelo cacharro. Imaxinádesvos que a imprenta non puidese usarse -por normativa-?

Atopámonos nun momento complicado no que no canto de acompañar ao profesorado no duro proceso de reinventar a educación para que se converta nun axente de cambio neste novo contexto global, asistimos á posta en escena da contrarreforma educativa máis irracional e indocumentada das últimas décadas. Neste contexto, non é de estrañar que cada vez haxa máis voces como a de Adolfo.

JUANJO VERGARA

@juanjovergara

Autor/-a

Juanjo Vergara
IES Barrio de Bilbao

Juan José Vergara é mestre e pedagogo. Experto universitario en animación sociocultural e educación de adultos. Actualmente é profesor titular de Intervención Sociocomunitaria. Galardoado cun accésit no I Certame Proyecta D+I.